Mùa khô năm nay, hạn hán và xâm nhập mặn tại miền Tây được dự báo không gay gắt như những năm trước, nhưng những khu vực ven biển, cửa sông vẫn khó tránh tác động. Giữa mùa khô hạn, nắng nóng, nước mặn vây quanh, sinh kế chính của nhiều hộ dân "lung lay".
Thời điểm này, miền Tây đang vào cao điểm mùa khô, mỗi đợt triều lên đẩy nước mặn từ biển vào sâu các sông lớn từ 45-50km. Giữa cái nắng buổi sáng tháng 3/2026, bà Võ Thị Mến ở ấp Pháo Đài (xã Tân Phú Đông, Đồng Tháp) ra giếng đào xem nước được bao nhiêu để bơm tưới ruộng khoai lang rộng hơn 2 công (2.000m2) đang nuôi củ.
Quanh khu vực này, nhiều kênh rạch nước đều nhiễm mặn, không bơm tưới được, bà Mến và những hộ khác trông cậy cả vào những chiếc giếng đào để lấy nước ngọt. Tuy nhiên, lượng nước ngầm tự nhiên này không ‘sản xuất’ kịp cho nhu cầu tưới, luôn trong tình trạng trơ đáy.
Cạnh ruộng bà Mến, chị Lê Ngọc Nhân mới thu hoạch bán hơn 2 công dưa hấu, sản lượng chỉ bằng phân nửa các năm trước, một phần do thiếu nước tưới. “Nước giếng cũng không đủ tưới, phải bơm thêm nước ngọt từ các bể chứa ra tưới nhỏ giọt, chưa kể xung quanh giếng nước ngầm bị rút làm đất khô thêm nên cây không đạt năng suất. Tính đi tính lại, chỉ lấy công làm lời”, chị Nhân chia sẻ. Bên cạnh ruộng dưa hấu, chị Nhân còn khoảng 3 công khoai lang cũng đang trong giai đoạn cho củ, nước tưới trông chờ vào 2 giếng đào, gần chục bể chứa, tận dụng tối đa trữ nước ngọt để vượt qua mùa khô khi mặn len lỏi khắp khu vực canh tác.
Ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho hay, để ứng phó xâm nhập mặn, tỉnh đang theo dõi sát lịch cấp nước phục vụ tưới tiêu, tăng cường điều tiết, nạo vét kênh mương trữ nước ngọt, vận hành hiệu quả các cống đầu mối, trạm bơm nội đồng. Việc điều tiết và phân bổ nguồn nước ưu tiên tối đa cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Với các vùng nuôi trồng thủy sản có nguy cơ thiếu nước, chính quyền khuyến cáo người dân giảm quy mô hoặc chuyển đổi mô hình, sử dụng các giống nuôi thích ứng. Về lâu dài, cần nguồn kinh phí lớn để đầu tư đồng bộ hệ thống cấp nước sạch cho tỉnh.
Ngoài đào giếng, nhiều hộ dân vùng nhiễm mặn còn đầu tư giải pháp ao lót bạt để trữ nước sản xuất. Đã có 2 ao trước đây nhưng ông Phan Văn Em (ấp Pháo Đài, xã Tân Phú Đông) mới đầu tư thêm 1 ao nữa với chi phí hàng chục triệu đồng để đảm bảo cho 5 công dưa hấu trong mùa khô. Chi phí đầu tư ao chứa nước mấy năm nay vẫn chưa thu hồi vốn.
Không chủ quan, lơ là
Hai xã Tân Phú Đông và Tân Thới, tỉnh Đồng Tháp (huyện Tân Phú Đông, Tiền Giang cũ) là cù lao cuối sông Tiền, nằm giữa sông Cửa Tiểu và sông Cửa Đại (2 trong 9 cửa sông Cửu Long). Với đặc thù 1 mặt giáp biển, 3 mặt giáp sông, thời gian mặn kéo dài hơn so với các vùng khác.
Ông Dương Vương Đạo - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Phú Đông cho biết, dù dự báo tình hình hạn mặn năm nay không quá gay gắt, nhưng ngay từ đầu mùa khô, địa phương đã đưa ra nhiều cảnh báo, khuyến cáo người dân chủ động các giải pháp trữ nước cho sản xuất. Địa phương cũng thực hiện nạo vét kênh mương để lưu trữ nước, khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp mùa nước. Hiện, xã hầu như không còn diện tích lúa, người dân đa số chuyển sang trồng các loại cây thích nghi với hạn, phèn như sả, rau màu, nuôi trồng thủy sản.
Trước tình hình trên, UBND tỉnh Đồng Tháp yêu cầu, các xã phường chủ động ứng phó phù hợp với từng khu vực. “Tuyệt đối không để hạn hán, xâm nhập mặn làm ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh, không để người dân, các cơ sở y tế, cơ sở giáo dục thiếu nước sinh hoạt”, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp yêu cầu.
Tại Cần Thơ, Đài Khí tượng thủy văn Thành phố nhận định, năm nay, độ mặn xâm nhập ở mức xấp xỉ và cao hơn trung bình nhiều năm, mặn tăng cao vào cuối tháng 3/2026. Trên sông Hậu, độ mặn 4g/l xâm nhập sâu vào khoảng 45-55km, độ mặn 2g/l vào sâu khoảng 62-65km, khả năng gây ảnh hưởng đến sản xuất lúa, cây ăn trái.
Những ngày cao điểm xâm nhập mặn (đỉnh triều cường), trên sông Hậu, mặn có thể lên tới khu vực Mái Dầm (xã Châu Thành, Cần Thơ). Tuy vậy, mặn có thể gia tăng trong tháng 4/2026 nếu chưa xuất hiện mưa chuyển mùa, và còn phụ thuộc dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Kông về (phụ thuộc việc vận hành các hồ chứa thượng nguồn).
Ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở NN&MT Cần Thơ lo ngại, xâm nhập mặn có thể tới khu vực trung tâm thành phố. Do đó, các địa phương mong muốn được Trung ương hỗ trợ kinh phí để cung cấp nước sạch cho người dân ven biển, riêng Cần Thơ thiếu 1 triệu mét đường ống cấp nước sinh hoạt; hỗ trợ kinh phí phòng chống sạt lở, do tình hình sạt lở đã và đang xảy ra nghiêm trọng.
